Yazı Detayı
21 Eylül 2020 - Pazartesi 09:00
 
TÜRK SİNEMASI’NIN UNUTULMAZ YÖNETMENİ,AİLE FİLMLERİNİN BÜYÜK USTASI ERTEM EĞİLMEZ
ERGUN SÖZEN ( HABABAM BONCUK)
 
 

Bugün O’nun 31.ölüm yıldönümü.1954 yıllarında Çağlayan Kitapevi ile başlayan sanat serüveni 21 Eylül 1989 tarihinde henüz 60 yaşındayken sona erdi.18 Şubat 1929 yılında Trabzon’da dünyaya gelen Eğilmez,VEDA EDERKEN KENDİ ÖZELEŞTİRİSİNİDE YAPAN TEK YEŞİLÇAM YÖNETMENİDİR...Gençlik yillarında Arif Bolat Kitabevinde çalışarak yayın hayatına giren büyük usta,1954 senesinde ünlü edebiyatçımız Refik Erduran ve Haldun Sel ile birlikte ÇAĞLAYAN Kitabevini kurar.Bu yayınevinden çıkardıkları TEF Mizah Dergisi ile sanat dünyasının dikkatini çeker.Ardından ünlü yazarımız Kemal Tahir’le hiç bilinmeyen bir alanda çalışır.

*******

ÜNLÜ YAZARIMIZ KEMAL TAHİR,İLK VE SON KEZ ERTEM EĞİLMEZ’İN ÇAĞLAYAN KİTAPEVİ İÇİN  F.M.TAKMA ADIYLA YERLİ MAYK HAMMER ROMANLARINI  YAZMIŞTIR.

Mickey Spillane’nin orijinal Mayk Hammer romanlarının yanısıra Kemal Tahir’in Mayk Hammer’leri daha insani ve duygusal bir yapıya sahiptir.Zaman,zaman Amerikan kapitalizmini eleştiren ama çoğunlukla Anadolu insanının duygusallığını taşıyan bir karakterdir.Bu Türk usulü Mayk Hammer’ler Çağlayan Kitapevinde 1954 yıllarda yayınlanırken,1973 senesinde 63 yaşında kaybettiğimiz ünlü yazarın Ertem Eğilmez’le ilginç bir buluşma noktası olarak edebiyat dünyasında yer alır.Her iki ustayı ve bu dönemden kalan,DERİNİ YÜZECEĞİM,ECEL SAATİ,KARA NARA gibi yerli Mayk Hammer’leri hep birlikte anıyoruz.

 

TÜRKİYE’YE İLK LANGIRT MAKİNELERİNİ GETİREN YİNE ERTEM EĞİLMEZ OLMUŞTUR

Genç Eğilmez öncelikle bir işletmecidir,ticaret erbabıdır.Askerlik öncesi bir bakkal dükkanı işleterek başlayan bu genç girişimci,Çağlayan Kitapevinden 1960’lı yollarda ayrılır.Ve Yeşilçam arayışlarının tam başladığı dönemde,sinemadan önce son bir atak yaparak Türkiye’ye langırt makinelerini getiren ilk girişimci olur.Eğilmez’in bu işten ne kadar kazançlı çıktığı bilinmez ama tüm bu ticari arayışlar,1961 yılında onu Yeşilçam‘ın kapısına getirecektir.

******

KENDİNDEN ÖNCE YOLA ÇIKAN,MEMDUH ÜN,ATIF YILMAZ,ORHAN GÜNŞİRAY VE ONLARIN KURDUĞU UĞUR VE YERLİ FİLM GİBİ ŞİRKETLERİ ÖRNEK ALAN EĞİLMEZ’DE EFE FİLMİ KURARAK,HİÇ BİLMEDİĞİ BİR DÜNYAYA ADIM ATAR

1961 yılı,Yeşilçam’ın henüz emekleme çağında olduğu bir yıldır.Ancak bir kaç isimle Yeşilçam ayakta durmaktadır.Erman Kardeşler’den Hürrem Erman,Kemal Film’den Osman Seden,Acar Film’den Murat Köseoğlu,Duru Film’den Naci ve Süreyya Duru,Birsel Film’den Özdemir Birsel,Pesen Film’den Nevzat Pesen ve ona örnek olan Yerli Film’den Atıf Yılmaz,Orhan Günşıray ikilisi ile Uğur Film’den Memduh Ün.Bu yönetmen ve yapımcıların sayısı,bir elin parmakları kadar az inen Ertem Eğilmez kendine güvenir ve Efe Film’le ilk filmi YAMAN GAZETECİ’yi yapımcı olarak çeker.Henüz setleri yeni tanıdığından bu filmin yönetmeni Burhan Bolan’dır.Ama yanıbaşında işi bir an önce öğrenmek için büyük emek veren bir Ertem Eğilmez vardır.Ayrıca bu filmde başrolü oynayan bir başka büyük usta Münir Özkul ile dostluklarında bu filmle başlar.Ve 1964 senesinde kamera arkasına geçen Eğilmez,FATOŞUN FENDİ TAYFURU YENDİ filmiyle yapımcı yönetmen olarak Yeşilçam’a ilk imzasını atar.Öztürk Serengil ,Fatma Girik ve Vahi Öz’le yaptığı bu güldürü filmi bile,onun ileride yapacağı aile filmlerinin  habercisidir.Bir bakkal dükkanı ile ticarete başlayan,tam 18 ayrı dalda ticareti deneyen ve bir gün sokakta kurulan bir şaryo üzerinde yönetmen Memduh Ün’ü görerek sinemaya girmeyi düşünen Ertem Eğilmez 1964 yılında Efe Film’i kapatarak Arzu Film’i kurar ve ticaret hayatında son şirketini açar.O artık bir yapımcı yönetmendir.1964 yılına gelene kadar Memduh Ün’le KIRK KÜÇÜK ANNE ve Ülkü Erakalın’la GÖZLERİ ÖMRE BEDEL filmleri yapımcı olarak üreten Eğilmez,bundan böyle hızla yönetmenlik hayatında dev adımlar atacaktır

******

.FATOŞUN FENDİ TAYFURU YENDİ onun yönetmen olarak ilk filmidir.Tef dergisinden gelen mizah anlayışı Öztürk Serengil,Fatma Girik ve Vahi Öz’le bu filmde kendini gösterir.Nitekim 1965 yılında yaptığı KART HOROZ filmiyle de ilk unutulmaz karakteri HOROZ NURİ’yi Yeşilçam’a kazandırır.Ancak 1966 yılında yepyeni bir yönetmenlik denemesi olan BİR MİLLET UYANIYOR’la sinema yaşamının ilk ödülünü de kazanmakta gecikmez.Kimse bu genç yönetmenden böyle bir Kurtuluş Savaşı filmi beklemezsen 1967 Antalya Altın Portakal Film Festivali,ona En İyi Tarihi Film Ödülü getirir.Bu ilk ödülü 1970 de KALBİMİN EFENDİSİ filmi ile Antalya Film Festivalinde En İyi Yönetmen ve 1972 de SEV KARDEŞİM filmiyle En İyi İkinci film ödülleri  takip eder.

 

Ertem Eğilmez’in yönetmenlik  yaşamını iki bölümde incelemek gerekir.Birinci dönem filmleri 1964 ile 1971 yılları arasında toplam 23 filmden oluşur.Bu filmler arasında yine bir dönem filmi olan 1968 yapımı İNGİLİZ KEMAL ayrı bir yer tutar.Eğilmez,bu filmde de,işgal altındaki İstanbul’da geçen bir öyküyü başarıyla ifade ederek ikinci kez tarihi film denemesinde bulunmuştur.Eğilmez’in ilk dönem filmleri genelde siyah beyaz Yeşilçam’ın melodram ürünleridir.1965 teki Horoz Nuri tiplemesinden sonra,BEN BİR SOKAK KADINIYIM (1966),NİLGÜN(1968),BOŞ ÇERCEVE(1969),KALBİMİN EFENDİSİ(1970),SENEDE BİR GÜN(1971),SON HIÇKIRIK(1971).ve BEYOĞLU GÜZELİ(1971) gibi filmlerdir.Sıradan filmler gibi görünmelerine rağmen KALBİMİN EFENDİSİ 1970 Antalya Festivalinde ona En İyi Yönetmen ödülü getirmiştir

*****

İlk dönem filmleri Ertem Eğilmez’i,1972 yılından itibaren gerçek kişiliğini ortaya koyacağı Kalabalık Kadrolu Aile Filmlerine hazırlamıştır.Olgunluk dönemi olarak tanımlayabileceğimiz bu ikinci dönemde 21 filmde daha yönetmen olarak Yeşilçam’a emek vererek,özeleştirini yaptığı son filmiyle hayata veda etmiştir.İkinci dönemde ayrıca MAVİ BONCUK ve SALAKO(1974) ile MİLYARDER filmlerinin senaryoları da kendisine aittir.Keza ilk dönemden de ÖLMEYEN AŞK(1966),BOŞ ÇERÇEVE(1969) filmlerinin senaryoları da Eğilmez tarafından yazılmıştır.Bu suretle,önce yapımcı,sonra yönetmen ve senarist olarak sinema sanatı ile tamamen bütünleşmiştir

*****

Ertem Eğilmez’in ikinci dönemi Kalabalık Kadrolu Aile Filmleriyle tamamen kendine has bir dönemdir.1970’li yıllarda Yılmaz Güney’in UMUT’la başlayan gerçekçi sinema akımı,Metin Erksan,Halit Refiğ,Atıf Yılmaz,Ertem Göreç,Lütfi Akad gibi

yönetmenlerle Ulusal Sinema akımı olarak ses getirmekteydi.VESİKALI YARIM,BİR TÜRK’E GÖNÜL VERDİM,OTOBÜS YOLCULARI gibi filmler,Yeşilçam’da toplumsal içerikli filmler olarak öne çıktı.Eğilmez,ilk bakışta bu akımların hiçbirine dahil değilmiş gibi görünmekle beraber,1972 yılından itibaren yapmaya başladığı güldürü ağırlıklı filmlerinde, aslında aileye hitap ederken bu akımlarında üstünde çok daha kalıcı mesajları topluma verebiliyordu.Çünkü,güldürürken düşündürmeyi çok iyi başaran Eğilmez,bu tarzıyla hiçbir sosyal yada siyasi akıma dahil olmadan toplumla iletişim sağlıyordu.

 

Ertem Eğilmez’in ustalık dönemi,1972 yılında yapmış olduğu TATLI DİLLİM’le başlar.Bu filmde ilk kez Devekuşu Kabare Oyuncuları,Zeki Alasya,Metin Akpınar,Kemal Sunal sinemaya adım atar...KEMAL SUNAL’I İLK KEZ TATLI DİLLİM’İN CAST ÇALIŞMASINDA GÖREN ERTEM EĞİLMEZ,BİRDEN AYAĞA KALKAR VE HEYACANLA “FERNANDEL” GELİYOR DİYE HAYKIRIR

******

Fernandal,Fransız Sineması’nın 1960’lı yıllarda ünlenmiş komedi sanatçısıdır.İnce,uzun,ata benzeyen suratıyla ve güldüğünde görülen koca dişleriyle tanınır.Nitekim,Kemal Sunal’da hocasının yönlendirmesini daima dikkate alarak sinemada son filmine kadar aynı çizgiyi sürdürecektir...ERTEM EĞİLMEZ’İN OLGUNLUK DÖNEMİ,TOPLUMSAL SORUNLAR İÇİNDE BİR MUTLULUK ARAYIŞIDIR

******

Bu toplumsal sorunları aşarken yakaladığı birliktelik duygusunu çok başarılı bir üslupla sinema aktarır.Bu dönemin en önemli filmleri;SEV KARDEŞİM(1972)CANIM KARDEŞİM(1973)SALAK MİLYONER-KÖYDEN İNDİM ŞEHİRE,MAVİ BONCUK(1974)HABABAM SINIFI(1975),SÜT KARDEŞLER(1976),GÜLEN GÖZLER(1977)BANKER BİLO(1980),NAMUSLU(1984) ve AŞIK OLDUM(1985)olarak sayılabilir.Bu dönemin en popüler Ertem Eğilmez filmi HABABAM SINIFI filmlerdir.Özellikle bu filmlerle topluma verilen mesajlar,bugünde tüm canlılığı ile yaşamaktadır.

*****

Yeşilçam’ın seyirciyle en yoğun şekilde bütünleştiği 1960 sonrası dönemin özeleştirisi yine Eğilmez tarafından bizzat ARABESK filmiyle yapılmıştır.ARABESK,1989 yılında büyük ustanın kendisini ve Yeşilçam’ı alabildiğince eleştirdiği son filmidir.

 

DÜNYA SİNEMASINDA SON FİLMLERİYLE KENDİSİNİ VE İÇİNDE BULUNDUĞU SEKTÖRÜ BU KADAR OBJEKTİF ELEŞTİREBİLEN BİR BAŞKA YÖNETMEN NADİR BULUNUR

Kalabalık aile filmlerindeki tarzı ile Amerikan Sinemasında Frank Capra ve Billy Wilder’dan etkilenen Eğilmez usta,bu filmlere kendi mizah yeteceğini kattıkça,tamamen kendine has bir üslup yaratmıştır.ARABESK filmi ile bir yandan Uğur Yücel gibi değerli bir sanatçıyı Türk Sinemasına kazandırırken,bir yandan da o güne Yeşilçam filmlerinde yapılan duygu istismarının altını çizmiştir.Zengin kız,fakir erkek,kör ve gururlu insanların aşkları,mutluluğu engelleyen kötü insanlar,beklenmedik rastlantılar,kazalar,iftiralar,varlıktan yokluğa bir anda düşen zenginler,aşkını asla satmayıp,ihanet etmeyenler topyekün ARABESK’in konusudur.ARABESK’i çekmeden önce uzun süre tedavi gören ve bu filmi son çalışması olarak medyaya tanıtan büyük usta,sözünü tuttuktan sonra 21 Eylül 1989 tarihinde,60 yaşında aramızdan ayrıldı.

******

28 yıllık sinema hayatında bu büyük usta’dan bize kalan onlarca unutulmaz film,ona sadece dört kez kazandığı ödüllerdir.Ama özellikle olgunluk döneminde vermiş olduğu eserlerin tümü Türk Sinema seyircisinin en büyük ödülüdür.Ertem Eğilmez’in ilk ödülü 1967 yılında Antalya Film Festivalinde BİR MİLLET UYANIYOR ile aldığı En İyi Tarihi Film ödülüdür.KALBİMİN EFENDİSİ ile 1970’de yine Antalya’da En İyi Yönetmen ödülü almıştır.1972 de ise bu kez SEV KARDEŞİM filmi ile En İyi İkinci Film ödülünü bir kez daha Antalya’da kazanmıştır.60 yıllık ömründe,44 film yönetmiş,92 filmin yapımcılığını üstlenmiştir.Ve nihayet son ödülü,aramızdan ayrıldıktan sonra 2 Kasım 2019 da,44 yaşındaki HABABAM SINIFI için gelmiştir.

*****

Yeşilçam Eğitim ve Kültür Vakfı,YEKÜV tarafından  HABABAM SINIFI Tüm Zamanların En İyi Eğitim Filmi olarak değerlendirilmiştir.Yine Hababam Sınıfı Öğrencileri tarafından 18 Ekim 2012 de 7.Malatya Film Festivalinde YAŞAM BOYU ONUR ÖDÜLÜ,bu kez Münir Özkul’a sunulmuştur.Aslında Ertem Eğilmez’in kısa sayılabilecek sinema yaşamında kazandığı en büyük ve en değerli ödül HALK ÖDÜLÜ dür.1961-1970 yılları arasında iki tarihi film dışında önce melodramlar yapan,daha sonra kalabalık kadrolu aile filmlerine yönelen bu önemli sinema ustası,seyircisi tarafından hiçbir yönetmene nasip olmayacak kadar çok sevilmiştir.Bu sevginin altında kuşkusuz birlikte çalıştığı Devekuşu Kabare oyuncuları Zeki Alasya,Metin Akpınar,Kemal Sunal ile Münir Özkul,Adile Naşit,Şener Şen,İlyas Salman,Tarık Akan ve Halit Akçatepe gibi isimlerin önemi çok büyüktür.Ancak bu sanatçıların başka yönetmenlerle de aynı dönemde yaptığı filmler dikkate alındığında,büyük ustanın değeri daha çok ortaya çıkar.Ayrıca arka planda onu destekleyen senaristler,Sadık Şendil,Umur Bugay ve Yavuz Turgul gibi kalemlerinde katkısı çok büyüktür...Bu değerli kadroyu uzun yıllar bozmadan götüren Eğilmez,1985 lerde ağır bir solunum yetmezliği geçirir.Uzun tedavisi sürecinde,bir an önce iyileşerek son filmini çekmek için yoğun uğraş verir.Ve 1989 yılı ve ARABESK filmi onun vedası olur.O güne kadar,Kemal Sunal,Şener Şen,İlyas Salman gibi sanatçıları ilk önemli karakterleriyle Yeşilçam’a kazandıran Eğilmez usta’dır.Son filminde ise bu isimlere Uğur Yücel’i ekler...21 Eylül 1989 tarihinde akciğer kanserine yenik düşerken,geride genç sinemacılara hitaben şu sloganı bırakır.”BEN STARLARLA ÇALIŞMAM.STAR,YÖNETMENİN DEĞİL KENDİ İSTEDİĞİNİ YAPANDIR.GERÇEK SANATÇI,İYİ BİR FİLM İÇİN SADECE YÖNETMENİN İSTEDİĞİNİ YAPAN SANATÇIDIR”

Işığın bol olsun büyük ustam

 

 
Etiketler: TÜRK, SİNEMASI’NIN, UNUTULMAZ, YÖNETMENİ,AİLE, FİLMLERİNİN, BÜYÜK, USTASI, ERTEM, EĞİLMEZ,
Yorumlar
Haber Yazılımı